راهنمای انتخاب روغن کمپرسور برودتی بر اساس مبرد و کاربرد

روغن کمپرسور فقط یک روان‌کار نیست؛ آب‌بندی، خنک‌کاری و انتقال ذرات و گرما را هم بر عهده دارد و همراه مبرد در کل سیستم گردش می‌کند. انتخاب روغن نامناسب می‌تواند باعث جمع شدن روغن در اواپراتور، روان‌کاری ناکافی، تشکیل اسید و در نهایت خرابی کمپرسور شود. در این راهنمای انتخاب روغن کمپرسور، انواع روغن، سازگاری با مبرد، ویسکوزیته و نکات عملی تعویض روغن را مرور می‌کنیم.

فهرست مطالب

1. وظایف روغن در سیستم تبرید
2. انواع روغن کمپرسور
3. انتخاب روغن بر اساس مبرد
4. ویسکوزیته و گرید روغن
5. مراحل انتخاب
6. کاربردهای خاص و تست روغن
7. نکات تعویض و نگهداری روغن
8. سوالات متداول

روغن کمپرسور چه وظایفی دارد؟

• روان‌کاری: کاهش اصطکاک یاتاقان‌ها، پیستون‌ها، روتورها یا مارپیچ‌ها.
• آب‌بندی: پر کردن فاصله‌های ریز بین قطعات متحرک تا گاز پرفشار به سمت کم‌فشار نشت نکند؛ این نقش در کمپرسورهای اسکرو بسیار مهم است.
• خنک‌کاری: انتقال بخشی از گرمای تراکم و اصطکاک.
• حفاظت در برابر خوردگی: پوشاندن سطوح فلزی.

چون بخشی از روغن همیشه همراه مبرد از کمپرسور خارج می‌شود، روغن باید بتواند در دمای پایین اواپراتور روان بماند و با مبرد به کمپرسور برگردد. این همان «سازگاری و حلالیت روغن و مبرد» است.

انواع روغن کمپرسور برودتی

روغن مینرال

روغن مینرال از پالایش نفت به دست می‌آید و سال‌ها روغن اصلی مبردهای CFC و HCFC بوده است. با R22 به‌خوبی کار می‌کند، رطوبت کمی جذب می‌کند و پایداری مناسبی دارد. اما با مبردهای HFC حلالیت کافی ندارد و ممکن است در اواپراتور و لوله‌ها جمع شود. روغن‌های سری GS سانیسو (مانند 3GS) و B5.2 بیتزر نمونه‌های رایج روغن مینرال هستند. طبق اسناد شرکت سازنده سانیسو، این سری از سال ۲۰۲۶ با نام Sunice عرضه می‌شود.

روغن پلی‌ال‌استر (POE)

روغن‌های POE روغن‌های سنتتیک استری هستند که برای مبردهای HFC مانند R404A، R134a، R407C، R410A و R507A استفاده می‌شوند. مهم‌ترین نکته در کار با آن‌ها، جذب رطوبت بالاست؛ ظرف باز روغن به‌سرعت رطوبت هوا را می‌گیرد. در کمپرسورهای منیروپ MTZ دانفوس، طبق مستندات سازنده، روغن پلی‌ال‌استر 175PZ شارژ کارخانه است و در کمپرسورهای بیتزر، BSE32 روغن استاندارد برای R404A و R507A است.

روغن آلکیل‌بنزن

آلکیل‌بنزن نوعی روغن سنتتیک است که با مبردهای HCFC حلالیت بهتری از روغن مینرال در دمای پایین دارد. در برخی کمپرسورها و کاربردهای دمای پایین با R22 و در برخی روش‌های رتروفیت، طبق توصیه سازنده استفاده می‌شود.

انتخاب روغن بر اساس مبرد

توجه کنید که این جدول راهنمای کلی است؛ مرجع نهایی همیشه برچسب کمپرسور و دستورالعمل سازنده است. برخی کمپرسورها برای یک مبرد چند روغن مجاز دارند و برخی فقط یک روغن مشخص را تأیید می‌کنند.

ویسکوزیته و گرید روغن

ویسکوزیته یعنی میزان غلظت روغن در دمای مشخص. اعداد موجود در نام بسیاری از روغن‌ها، مانند 32، 46، 68، 170 یا 220، معمولاً به گرید ویسکوزیته ISO (بر حسب سانتی‌استوکس در ۴۰ درجه) اشاره دارند. روغن رقیق‌تر در دمای پایین بهتر جریان دارد و روغن غلیظ‌تر در دما و بار بالا لایه روان‌کاری محکم‌تری می‌سازد.

• کمپرسورهای اسکرو معمولاً روغن‌هایی با ویسکوزیته بالاتر نیاز دارند؛ مثلاً BSE170 بیتزر برای کمپرسورهای اسکرو با مبردهای HFC و B320SH برای R22 در این کمپرسورها استفاده می‌شود.
• کمپرسورهای پیستونی کوچک و متوسط معمولاً روغن‌هایی با گرید پایین‌تر مانند 32 یا 46 دارند.
• هرگز فقط بر اساس «غلیظ‌تر بهتر است» روغن انتخاب نکنید.

مراحل انتخاب روغن کمپرسور

1. برچسب و مدل کمپرسور را بخوانید: نوع روغن شارژ کارخانه معمولاً روی پلاک یا در مستندات آمده است.
2. مبرد سیستم را مشخص کنید: روغن باید با مبرد فعلی سازگار باشد.
3. دمای کاری را در نظر بگیرید: در دمای تبخیر خیلی پایین، برگشت روغن و حلالیت اهمیت بیشتری دارد.
4. ویسکوزیته را مطابق سازنده انتخاب کنید.
5. برند و بسته‌بندی مطمئن تهیه کنید: روغن اصل در ظرف پلمب، از ورود رطوبت و ناخالصی جلوگیری می‌کند. روغن‌های بیتزر و سانیسو را در نیل ببینید.

روغن در کاربردهای خاص

کمپرسورهای اسکرو

در کمپرسور اسکرو روغن مستقیماً به محفظه تراکم تزریق می‌شود و علاوه بر روان‌کاری، فاصله بین روتورها را آب‌بندی می‌کند. به همین دلیل ویسکوزیته و پایداری حرارتی روغن اهمیت زیادی دارد و روغن‌های مخصوص اسکرو با گرید بالاتر استفاده می‌شوند. فیلتر روغن و سطح روغن جداکننده باید طبق برنامه سرویس کنترل شود.

کاربردهای دمای خیلی پایین

در تونل انجماد و سیستم‌هایی با دمای تبخیر بسیار پایین، روغن در اواپراتور غلیظ می‌شود و برگشت آن به کمپرسور دشوارتر است. در این سیستم‌ها انتخاب روغن با حلالیت مناسب، طراحی صحیح سرعت گاز در لوله‌ها و استفاده از اویل سپراتور اهمیت بیشتری دارد. برای کمپرسورهای دومرحله‌ای، نوع روغن را دقیقاً مطابق مستندات سازنده برای هر مبرد انتخاب کنید.

رتروفیت از R22 به HFC

هنگام تبدیل سیستم R22 به یک مبرد HFC، معمولاً روغن مینرال باید با پلی‌ال‌استر جایگزین شود. سازندگان کمپرسور برای این کار دستورالعمل‌هایی شامل تخلیه روغن، شارژ روغن جدید، کارکرد و تکرار تعویض تا رسیدن باقی‌مانده روغن قبلی به حد مجاز ارائه می‌کنند. فیلتر درایر هم باید با نوع سازگار تعویض شود.

تست اسید و پایش وضعیت روغن

روغن آیینه سلامت کمپرسور است. چند روش ساده برای پایش آن وجود دارد:

• بازدید چشمی: روغن سالم شفاف است؛ تیرگی، کدری یا رنگ قهوه‌ای تیره نشانه آلودگی یا حرارت بیش از حد است.
• تست اسید: کیت‌های تست اسید روغن، وجود اسید ناشی از رطوبت یا سوختگی موتور را نشان می‌دهند.
• نشانگر رطوبت سایت گلاس: تغییر رنگ نشانگر، وجود رطوبت در مبرد را اعلام می‌کند.
• آنالیز آزمایشگاهی: در سیستم‌های بزرگ، آنالیز دوره‌ای روغن وضعیت سایش و آلودگی را مشخص می‌کند.

نکات تعویض و نگهداری روغن

• سطح روغن را از سایت گلاس کارتل در حالت کارکرد پایدار کنترل کنید.
• رنگ تیره، بوی سوختگی یا ذرات فلزی نشانه مشکل است؛ تست اسید انجام دهید.
• پس از سوختن موتور کمپرسور، روغن، فیلتر درایر و در صورت نیاز کر درایر ضداسید را تعویض کنید.
• روغن POE را در ظرف کوچک و دربسته نگه دارید و ظرف نیمه‌مصرف را برای مدت طولانی نگه ندارید.
• در شارژ روغن از پمپ روغن یا روش تمیز و بسته استفاده کنید تا هوا و رطوبت وارد نشود.
• در سیستم‌های موازی یا با لوله‌کشی طولانی، از اویل سپراتور و طراحی صحیح شیب لوله‌ها برای برگشت روغن استفاده کنید.

اگر در مورد نوع روغن شارژشده در سیستم مطمئن نیستید، قبل از اضافه کردن هر روغنی، اطلاعات پلاک کمپرسور و سوابق سرویس را بررسی کنید؛ حدس زدن نوع روغن یکی از دلایل رایج خرابی‌های بعد از تعمیر است.

اشتباهات رایج

1. استفاده از روغن مینرال در سیستم HFC پس از تعمیر کمپرسور.
2. اضافه کردن روغن بیش از حد که باعث ضربه روغن و افزایش مصرف روغن می‌شود.
3. باز گذاشتن ظرف روغن POE در محیط کارگاه.
4. تعویض مبرد بدون بررسی سازگاری روغن.

جمع‌بندی

برای انتخاب روغن کمپرسور، ابتدا مدل کمپرسور و مبرد را مشخص کنید، سپس نوع و ویسکوزیته روغن را مطابق توصیه سازنده انتخاب کنید. روغن مینرال برای R22 و روغن پلی‌ال‌استر برای مبردهای HFC رایج‌ترین گزینه‌ها هستند و در کار با POE باید از ورود رطوبت جلوگیری کرد. سرماسازان نیل روغن‌های بیتزر و سانیسو را با ضمانت اصالت عرضه می‌کند و کارشناسان ما با مشاوره تخصصی روغن مناسب کمپرسور شما را پیشنهاد می‌دهند. برای استعلام به تماس با ما مراجعه کنید.

سوالات متداول